فتق چیست ؟ منظور از باد فتق چیست؟
اگر در کشاله ران، اطراف ناف یا روی دیواره شکم برجستگی‌ای دیده‌اید که هنگام ایستادن، سرفه یا زور زدن بیشتر میشود، یکی از احتمال‌ها فتق است. جراحی فتق یکی از روش‌های اصلی درمان بسیاری از فتق‌های علامت‌دار است؛ اما همه فتق‌ها به معنی نیاز به عمل فوری نیستند. نوع فتق، اندازه آن، علائم، قابل‌برگشت بودن یا نبودن برجستگی، وضعیت عمومی بیمار و خطر عوارض، در تصمیم‌گیری نقش دارند.
فتق زمانی ایجاد میشود که چربی، پرده صفاق یا بخشی از یک عضو داخلی از یک ناحیه ضعیف یا شکاف در دیواره نگهدارنده خود عبور کند. در فتق‌های دیواره شکم، این بیرون‌زدگی معمولاً به شکل یک توده یا برجستگی دیده میشود. این برجستگی ممکن است در حالت خوابیده کوچک‌تر شود و هنگام ایستادن، سرفه یا افزایش فشار داخل شکم واضح‌تر شود.
در زبان عامیانه گاهی از اصطلاح «باد فتق» استفاده میشود. منظور معمولاً همان برجستگی ناشی از فتق است، اما اصطلاح پزشکی «فتق» دقیق‌تر است.
انواع فتق کدام‌اند؟
فتق فقط یک نوع بیماری نیست. محل ایجاد نقص، ساختار درگیر و مسیر خروج محتویات، نوع فتق را مشخص می‌کند. مهم‌ترین انواع مرتبط با جراحی عمومی عبارت‌اند از:
فتق کشاله ران یا اینگوینال
فتق اینگوینال در ناحیه کشاله ران ایجاد میشود و از شایع‌ترین فتق‌های دیواره شکم است. ممکن است محتویات آن چربی یا بخشی از روده باشد و در مردان شیوع بیشتری دارد. این فتق می‌تواند مستقیم یا غیرمستقیم باشد.
فتق فمورال یا رانی
این فتق در قسمت بالای ران و زیر ناحیه کشاله ران ایجاد میشود. شیوع آن از فتق اینگوینال کمتر است، اما به دلیل احتمال گیر افتادن محتویات و اختلال خون‌رسانی اهمیت بالینی دارد.
فتق نافی
در این نوع، ضعف در اطراف ناف باعث بیرون‌زدگی چربی یا بخشی از محتویات شکم میشود. فتق نافی در کودکان و بزرگسالان دیده میشود و نحوه تصمیم‌گیری درمانی در این دو گروه یکسان نیست.
فتق اپی‌گاستریک
این فتق معمولاً در خط وسط شکم و در فاصله بین ناف و استخوان جناغ ایجاد میشود و اغلب با بیرون‌زدگی چربی پیش‌صفاقی همراه است.
فتق برشی یا محل جراحی قبلی
اگر محل برش یک عمل جراحی قبلی به‌خوبی ترمیم نشود یا با گذشت زمان ضعیف شود، ممکن است محتویات شکم از همان ناحیه بیرون بزند. این حالت فتق برشی یا Incisional Hernia نام دارد.
فتق شکمی یا Ventral Hernia
فتق شکمی یک اصطلاح کلی برای برخی فتق‌های دیواره جلویی شکم است و می‌تواند فتق نافی، اپی‌گاستریک و بعضی فتق‌های برشی را دربر بگیرد.
فتق پارااستومال
در اطراف استوما ممکن است یک نقطه ضعف ایجاد شود و بافت‌های داخل شکم از کنار استوما بیرون بزنند. این نوع فتق در بیمارانی دیده میشود که استوما دارند و نیازمند ارزیابی تخصصی است.
فتق اینگوینواسکروتال یا آنچه گاهی «فتق بیضه» نامیده میشود
در بعضی فتق‌های کشاله ران، محتویات فتق می‌تواند به سمت کیسه بیضه پایین بیاید. این حالت می‌تواند باعث تورم، احساس کشیدگی یا درد شود و در موارد بزرگ یا پیچیده ممکن است به درمان جراحی نیاز داشته باشد.
فتق هیاتال
در فتق هیاتال، بخشی از معده از سوراخ طبیعی عبور مری در دیافراگم به سمت قفسه سینه جابه‌جا میشود. برخلاف فتق‌های دیواره شکم، معمولاً برجستگی خارجی دیده نمی‌شود و علائمی مانند رفلاکس، سوزش سر دل، برگشت غذا یا دشواری بلع ممکن است مطرح باشند.
فتق دیافراگم
فتق دیافراگم اصطلاح گسترده‌تری است که در آن یکی از اندام‌های شکمی از یک نقص در دیافراگم به سمت قفسه سینه جابه‌جا میشود. فتق هیاتال یکی از انواع فتق‌های مرتبط با دیافراگم است، اما هر فتق دیافراگمی الزاماً هیاتال نیست.
نکته : فتق تخمدان یک وضعیت نادر است که در آن تخمدان، معمولاً از مسیر کانال اینگوینال، داخل کیسه فتق قرار می‌گیرد. این حالت به‌ویژه در برخی کودکان و در موارد نادر در زنان بزرگسال دیده شده و در صورت شک به آن، تصویربرداری می‌تواند برای تشخیص محتویات فتق و بررسی خون‌رسانی اهمیت داشته باشد.
«فتق دیسک کمر» از نظر آناتومیک بیماری متفاوتی است و به بیرون‌زدگی یا جابه‌جایی بخشی از دیسک بین مهره‌ای مربوط میشود؛ بنابراین نباید آن را با فتق دیواره شکم یا جراحی فتق شکمی یکی دانست. فتق جناغ یا برخی فتق‌های دیواره قفسه سینه نیز از موارد نادر و متفاوت هستند. اصطلاح فتق پروستات نیز بسیار نادر است و در دسته‌بندی معمول فتق‌های دیواره شکم قرار نمی‌گیرد.
فتق در کودکان ممکن است به دلیل ضعف مادرزادی در دیواره‌های عضلانی رخ دهد. این نوع فتق معمولاً در نوزادان نارس بیشتر دیده میشود.
علت فتق در زنان و مردان
اگرچه فتق در هر دو جنس رخ می‌دهد، اما به دلیل تفاوت‌های آناتومیکی، برخی انواع فتق‌ها مانند فتق اینگوینال در مردان شایع‌تر است.
علائم فتق چیست؟
علائم به محل و اندازه فتق بستگی دارد. بعضی افراد فقط یک برجستگی دارند و درد قابل‌توجهی احساس نمی‌کنند. در مقابل، برخی بیماران هنگام فعالیت یا سرفه دچار درد و کشیدگی می‌شوند.
- برجستگی یا توده در کشاله ران، ناف یا دیواره شکم
- بزرگ‌تر شدن برجستگی هنگام ایستادن، سرفه یا زور زدن
- کوچک شدن یا ناپدید شدن برجستگی هنگام دراز کشیدن در فتق‌های قابل‌برگشت
- احساس سنگینی، کشیدگی یا فشار
- درد یا ناراحتی هنگام راه رفتن، ورزش یا بلند کردن اجسام
- سوزش یا حساسیت در محل فتق
- در برخی فتق‌های شکمی، تهوع، استفراغ، نفخ یا اختلال دفع در صورت بروز عارضه
چه زمانی فتق خطرناک است؟
مهم‌ترین نگرانی در فتق، گیر افتادن محتویات یا قطع خون‌رسانی به آن است. اگر محتویات فتق دیگر به داخل شکم برنگردد، اصطلاح «گیر افتاده» یا Incarcerated به کار می‌رود. اگر خون‌رسانی آن نیز مختل شود، فتق «مختنق» یا Strangulated است. فتق مختنق یک وضعیت اورژانسی است.
اگر برجستگی ناگهان بزرگ‌تر و سفت‌تر شده، دیگر به داخل برنمی‌گردد یا همراه با درد شدید، تغییر رنگ پوست، تهوع و استفراغ، نفخ شدید، تب یا قطع دفع گاز و مدفوع است، نباید منتظر نوبت معمول مطب ماند. این علائم می‌توانند نشانه انسداد روده یا اختلال خون‌رسانی باشند و نیاز به ارزیابی فوری دارند.
- درد شدید یا ناگهانی
- سفت شدن برجستگی یا غیرقابل‌برگشت شدن آن
- قرمزی، کبودی یا تیره شدن پوست روی فتق
- تهوع یا استفراغ
- نفخ قابل‌توجه شکم
- قطع دفع گاز یا مدفوع، به‌خصوص همراه درد
- تب همراه با درد و تورم فتق
فتق چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص بسیاری از فتق‌های کشاله ران و دیواره شکم با شرح حال و معاینه جراح انجام میشود. پزشک ممکن است بیمار را در حالت ایستاده و خوابیده بررسی کند و از او بخواهد سرفه کند یا فشار داخل شکم را افزایش دهد تا برجستگی بهتر مشخص شود.
اگر معاینه برای تشخیص کافی نباشد، یا فتق کوچک و پنهان باشد، ممکن است سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا در شرایط خاص MRI درخواست شود. نوع تصویربرداری به محل فتق، علائم بیمار و پرسش بالینی بستگی دارد.
برای مراجعه به جراح چه مدارکی همراه داشته باشیم؟
- گزارش و تصاویر سونوگرافی، CT یا MRI قبلی
- فهرست داروهای مصرفی و مقدار آن‌ها
- سوابق جراحی‌های قبلی شکم یا لگن
- سوابق بیماری‌های مهم مانند دیابت، بیماری قلبی یا ریوی
- مدارک بیمه پایه و تکمیلی در صورت نیاز
آیا همه فتق‌ها باید جراحی شوند؟
خیر. تصمیم برای جراحی به نوع فتق، علائم، اندازه، قابل‌برگشت بودن، شرایط بیمار و احتمال عارضه بستگی دارد. برای نمونه، در برخی مردان مبتلا به فتق اینگوینال بدون علامت یا با علائم بسیار خفیف، «پیگیری و تحت نظر بودن» می‌تواند گزینه قابل‌قبولی باشد؛ البته بیمار باید بداند در صورت افزایش درد یا تغییر وضعیت فتق، دوباره ارزیابی شود.
از سوی دیگر، درد قابل‌توجه، محدود شدن فعالیت‌های روزمره، بزرگ شدن فتق، غیرقابل‌برگشت شدن برجستگی، فتق فمورال و وجود علائم عارضه می‌تواند احتمال توصیه به جراحی را افزایش دهد. در فتق‌های پیچیده یا اورژانسی، تصمیم‌گیری متفاوت است.
در نتیجه، داشتن فتق الزاماً به معنی «عمل فوری» نیست؛ اما به معنی بی‌نیازی از ارزیابی پزشکی نیز نیست.
آیا فتق بدون جراحی خوب میشود؟
در بزرگسالان، نقص ساختاری دیواره شکم معمولاً خودبه‌خود بسته نمی‌شود. کاهش وزن، درمان یبوست، کنترل سرفه و ترک سیگار می‌توانند فشار واردشده بر دیواره شکم را کاهش دهند، اما سوراخ یا ضعف ایجادشده را ترمیم نمی‌کنند.
بنابراین اگر فتق بر اساس ارزیابی جراح نیاز به ترمیم داشته باشد، اصلاح سبک زندگی جایگزین جراحی نیست؛ بلکه می‌تواند بخشی از آماده‌سازی و کاهش عوامل خطر باشد.
آیا کمربند یا فتق‌بند فتق را درمان می‌کند؟
فتق‌بند ممکن است در بعضی افراد به‌طور موقت احساس حمایت یا ناراحتی را کاهش دهد، اما سوراخ یا ضعف دیواره شکم را نمی‌بندد. استفاده از آن نیز نباید باعث شود بیمار ارزیابی جراح را به تعویق بیندازد. در صورت استفاده، نوع و نحوه بستن آن بهتر است با نظر پزشک باشد.
انواع جراحی فتق چگونه انجام میشود
دو رویکرد اصلی برای ترمیم بسیاری از فتق‌ها، جراحی باز و جراحی کم‌تهاجمی مانند لاپاراسکوپی است. در برخی مراکز و برای بعضی بیماران، جراحی رباتیک نیز قابل انجام است. هیچ روش واحدی برای همه بیماران بهترین روش نیست.
محل و اندازه فتق، یک‌طرفه یا دوطرفه بودن، سابقه جراحی، فتق اولیه یا عودکننده بودن، وضعیت عمومی بیمار و تجربه جراح در انتخاب روش اثر دارند.
جراحی فتق به روش باز چگونه است؟
در جراحی باز، جراح از طریق یک برش در محل فتق به ناحیه موردنظر دسترسی پیدا می‌کند. محتویات فتق به محل مناسب برگردانده میشود و نقص یا ضعف دیواره ترمیم میشود. در بسیاری از فتق‌های بزرگسالان، برای تقویت ترمیم از مش استفاده میشود.
مزیت مهم جراحی باز این است که جراح مستقیماً به محل فتق دسترسی دارد. در بعضی فتق‌های بزرگ، پیچیده یا اورژانسی، این روش می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. نوع بیهوشی نیز به نوع عمل و شرایط بیمار بستگی دارد.
جراحی فتق با لاپاراسکوپی چگونه است؟
در جراحی لاپاراسکوپی، به‌جای یک برش بزرگ، چند برش کوچک ایجاد میشود. از طریق این برش‌ها تروکار، دوربین و ابزارهای جراحی وارد می‌شوند. برای ایجاد فضای مناسب داخل شکم، معمولاً دی‌اکسیدکربن به شکل کنترل‌شده وارد حفره شکم میشود. تصویر داخل شکم روی مانیتور نمایش داده میشود و جراح ترمیم را با ابزارهای ظریف انجام می‌دهد.
در برخی ترمیم‌های لاپاروآندوسکوپیک فتق کشاله ران، مش در فضای مناسب قرار می‌گیرد تا ناحیه ضعیف تقویت شود. لاپاراسکوپی می‌تواند در بیماران منتخب با برش‌های کوچک‌تر و گاهی بازگشت سریع‌تر به فعالیت همراه باشد، اما مناسب بودن آن برای هر بیمار باید جداگانه بررسی شود.
برای آشنایی بیشتر با خود تکنیک لاپاراسکوپی می‌توانید مقاله «لاپاراسکوپی چیست و چه کاربردی دارد؟» را در سایت مطالعه کنید.
TEP و TAPP در جراحی فتق چیست؟
TEP و TAPP دو روش شناخته‌شده برای ترمیم کم‌تهاجمی فتق کشاله ران هستند.
روش TAPP
در TAPP جراح وارد حفره شکم میشود و سپس به فضای پیش‌صفاقی دسترسی پیدا می‌کند تا فتق را ترمیم و مش را در موقعیت مناسب قرار دهد.
روش TEP
در TEP ترمیم در فضای پیش‌صفاقی انجام میشود و جراح معمولاً وارد فضای اصلی حفره شکم نمی‌شود. انتخاب بین TEP و TAPP به شرایط بیمار، نوع فتق و تجربه جراح بستگی دارد.
جراحی باز بهتر است یا لاپاراسکوپی؟
پاسخ یکسانی برای همه بیماران وجود ندارد. در بعضی بیماران مبتلا به فتق اینگوینال، روش‌های لاپاروآندوسکوپیک می‌توانند با درد مزمن کمتر و بازگشت سریع‌تر به فعالیت همراه باشند. این مزیت به تجربه جراح و انتخاب صحیح بیمار وابسته است.
در مقابل، بعضی فتق‌های بسیار بزرگ یا پیچیده، برخی سوابق جراحی شکم یا لگن و برخی شرایط اورژانسی ممکن است جراحی باز را منطقی‌تر کنند. بنابراین سؤال اصلی این نیست که «باز بهتر است یا لاپاراسکوپی؟»؛ سؤال درست این است که «برای این نوع فتق و این بیمار، کدام روش ایمن‌تر و مناسب‌تر است؟»
چه افرادی ممکن است کاندید جراحی لاپاراسکوپی فتق باشند؟
- برخی فتق‌های کشاله ران
- فتق دوطرفه کشاله ران
- برخی فتق‌های عودکرده
- برخی فتق‌های دیواره شکم
- بیمارانی که پس از معاینه، جراح برای روش کم‌تهاجمی مزیت مشخصی در آن‌ها تشخیص می‌دهد
این فهرست به معنی مناسب بودن قطعی لاپاراسکوپی برای هر بیمار نیست. تصمیم نهایی پس از بررسی نوع فتق، سابقه جراحی، شرایط بیهوشی و وضعیت عمومی بیمار گرفته میشود.
مش فتق چیست و چرا استفاده میشود؟
مش یک شبکه پزشکی است که برای تقویت ناحیه ضعیف دیواره بدن استفاده میشود. در بسیاری از ترمیم‌های فتق در بزرگسالان، به‌ویژه فتق‌های کشاله ران و بسیاری از فتق‌های دیواره شکم، ترمیم مبتنی بر مش یک روش رایج است.
مش با ایجاد یک لایه تقویتی به ترمیم کمک می‌کند و در بسیاری از شرایط می‌تواند خطر عود را کاهش دهد. با این حال، همه فتق‌ها و همه بیماران الزاماً به یک نوع مش یا حتی به مش نیاز ندارند. نوع فتق، اندازه نقص، روش جراحی و وضعیت بافت‌ها در انتخاب آن اثر دارند.
راهنماهای جراحی نیز بر این نکته تأکید دارند که استفاده و محل قرارگیری مش باید متناسب با بیمار و نوع فتق انتخاب شود.
آیا مش فتق خطرناک است؟
مش سال‌هاست در جراحی فتق استفاده میشود و بیشتر بیماران مشکل جدی مرتبط با آن پیدا نمی‌کنند. با این حال، مانند هر وسیله پزشکی، احتمال عارضه وجود دارد. عفونت، درد مزمن، تجمع مایع، جابه‌جایی یا سایر مشکلات مرتبط با مش ممکن است در تعداد محدودی از بیماران رخ دهد.
به همین دلیل انتخاب بیمار، انتخاب نوع مش، محل قرارگیری آن و تکنیک جراحی اهمیت دارد. وجود مش به‌تنهایی به معنی «خطرناک بودن عمل» نیست.
عوارض احتمالی جراحی فتق چیست؟
بیشتر جراحی‌های فتق بدون عارضه جدی انجام می‌شوند، اما هیچ عمل جراحی بدون ریسک نیست. عوارض احتمالی به نوع فتق و روش جراحی بستگی دارند.
- خونریزی یا هماتوم
- عفونت محل جراحی
- تجمع مایع یا سروما
- احتباس ادرار
- درد یا بی‌حسی طولانی‌مدت در برخی بیماران
- عود فتق
- مشکلات مرتبط با مش در تعداد محدودی از بیماران
- آسیب به ساختارهای مجاور؛ نادر اما ممکن
- عوارض مرتبط با بیهوشی
اگر فتق درمان نشود چه اتفاقی می‌افتد؟
فتق ممکن است سال‌ها با علائم خفیف باقی بماند، اما در بعضی بیماران به‌تدریج بزرگ‌تر و دردناک‌تر میشود. مهم‌ترین عوارضی که باید درباره آن‌ها بدانیم، گیر افتادن محتویات، انسداد روده و اختلال خون‌رسانی است.
در فتق مختنق، خون‌رسانی به بافت گرفتار کاهش پیدا می‌کند و در صورت تأخیر ممکن است بافت دچار آسیب یا نکروز شود. چنین شرایطی می‌تواند به عفونت شدید، گانگرن و سپسیس منجر شود و به جراحی اورژانسی نیاز دارد.
عدم درمان فتق در بلند مدت می‌تواند منجر به عوارض جدی و گاهی اوقات خطرناک شود. برخی از این عوارض شامل:
- انسداد روده: می‌تواند باعث انسداد روده شود که منجر به درد شدید، تهوع، استفراغ و یبوست میشود.
- نکروز (مرگ بافت): در صورتی که خون‌رسانی به بخشی از بافتی که فتق کرده است قطع شود، ممکن است بافت دچار مرگ شود که این وضعیت نیازمند جراحی فوری است.
- عفونت: در مواردی که باعث نکروز شود، احتمال عفونت نیز افزایش می‌یابد که می‌تواند خطرات جدی برای سلامتی بیمار ایجاد کند.
- افزایش اندازه فتق: در صورت عدم درمان، می‌تواند بزرگ‌تر شود و مشکلات بیشتری ایجاد کند که درمان آن نیز دشوارتر خواهد بود.
عمل فتق اورژانسی
در مواردی که فتق به سرعت بدتر شود و با عوارضی مانند انسداد روده یا نرسیدن خون به بافت‌های جابه‌جا شده همراه باشد، جراحی اورژانسی ضروری است. این نوع جراحی باید فوراً انجام شود تا از مرگ بافت و عوارض جدی‌تر جلوگیری شود.
آیا فتق بعد از جراحی ممکن است دوباره ایجاد شود؟
بله. هیچ روش جراحی احتمال عود را به صفر نمی‌رساند. نوع فتق، روش ترمیم، وضعیت بافت، چاقی، مصرف دخانیات، عفونت زخم، بیماری‌های زمینه‌ای و رعایت مراقبت‌های پس از عمل می‌توانند بر خطر عود اثر بگذارند.
اگر پس از ترمیم، برجستگی جدیدی در محل جراحی ایجاد شد یا درد و تورم افزایش پیدا کرد، بهتر است بیمار توسط جراح معاینه شود.
بعد از جراحی فتق چه مدت طول می‌کشد تا به زندگی عادی برگردیم؟
مدت نقاهت به نوع فتق، روش جراحی و نوع فعالیت بیمار بستگی دارد. بسیاری از بیماران پس از جراحی فتق کشاله ران می‌توانند طی چند روز فعالیت‌های روزمره سبک را از سر بگیرند، اما بازگشت به فعالیت‌های سنگین و بلند کردن وزنه باید طبق نظر جراح باشد.
در جراحی لاپاراسکوپی ممکن است بازگشت به فعالیت در برخی بیماران سریع‌تر باشد. با این حال، نباید یک زمان ثابت را برای همه بیماران در نظر گرفت. درد، وضعیت زخم و نوع شغل در تصمیم‌گیری اهمیت دارند.
بعد از عمل فتق چه علائمی نیاز به تماس با پزشک دارند؟
- تب یا لرز
- قرمزی، گرمی، تورم یا ترشح چرکی از محل زخم
- خونریزی قابل‌توجه
- درد شدید یا دردی که به‌جای بهتر شدن بیشتر میشود
- تهوع یا استفراغ مداوم
- تورم شدید شکم یا کشاله ران
- مشکل در ادرار کردن
- تنگی نفس یا درد قفسه سینه
در صورت بروز تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه یا علائم واضح یک وضعیت اورژانسی، باید فوراً به اورژانس مراجعه شود.
آیا بعد از عمل فتق می‌توان ورزش کرد؟
حرکت کردن و راه رفتن معمولاً پس از جراحی و طبق نظر تیم درمان زود شروع میشود، اما ورزش سنگین و بلند کردن وزنه باید تا زمان مناسب به تعویق بیفتد. زمان دقیق به نوع جراحی و نظر جراح بستگی دارد.
اگر هنگام فعالیت درد یا کشیدگی واضح در محل ترمیم ایجاد شد، فعالیت را متوقف کنید و درباره زمان مناسب بازگشت به ورزش از جراح خود سؤال کنید.
آیا بعد از جراحی فتق می‌توان رانندگی کرد؟
رانندگی باید زمانی شروع شود که بیمار درد قابل‌توجه نداشته باشد، بتواند به‌راحتی حرکات لازم برای کنترل خودرو را انجام دهد و در صورت نیاز بتواند ترمز اضطراری را ایمن انجام دهد. همچنین باید محدودیت‌های دارویی و بیمه‌ای را در نظر گرفت.
هزینه جراحی فتق به چه عواملی بستگی دارد؟
هزینه جراحی فتق یک عدد ثابت برای همه بیماران نیست. نوع فتق، اندازه و پیچیدگی آن، باز یا لاپاراسکوپیک بودن عمل، نیاز به مش، شرایط بیمارستان و پوشش بیمه می‌توانند بر هزینه اثر بگذارند. برای اعلام هزینه دقیق، ابتدا باید نوع فتق و روش درمان مشخص شود.
چه زمانی مراجعه به جراح ضروری است؟
اگر برجستگی جدیدی در کشاله ران، ناف یا دیواره شکم ایجاد شده است، بهتر است حداقل یک بار توسط جراح بررسی شود. اگر فتق دردناک، بزرگ‌شونده یا غیرقابل‌برگشت باشد، مراجعه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
در صورت درد شدید ناگهانی، استفراغ، تغییر رنگ پوست، سفت شدن و غیرقابل‌برگشت شدن برجستگی یا قطع دفع گاز و مدفوع، مراجعه باید فوری باشد.
برای ارزیابی و انتخاب روش جراحی فتق
انتخاب بین پیگیری، جراحی باز، لاپاراسکوپی و سایر روش‌ها به معاینه و شرایط فردی بیمار بستگی دارد. دکتر سید مجید سادات منصوری در حوزه جراحی عمومی و جراحی‌های پیشرفته لاپاراسکوپی فعالیت دارد و انتخاب روش درمان باید پس از ارزیابی دقیق بیمار انجام شود.
برای آشنایی با سوابق و حوزه‌های فعالیت پزشک، صفحه درباره دکتر را ببینید.
برای درخواست نوبت نیز می‌توانید از صفحه رزرو نوبت استفاده کنید.
۲۰ سؤال پرتکرار درباره فتق و جراحی فتق
۱. آیا فتق خودبه‌خود خوب میشود؟
در بزرگسالان، فتق دیواره شکم معمولاً خودبه‌خود بسته نمی‌شود. ممکن است علائم برای مدتی کم باشند، اما اگر فتق نیازمند ترمیم باشد، اصلاح سبک زندگی جایگزین جراحی نیست.
۲. اگر فتق درد نداشته باشد، باز هم باید به پزشک مراجعه کنم؟
بله. نبود درد به معنی بی‌اهمیت بودن فتق نیست. نوع فتق و خطر عارضه باید توسط جراح مشخص شود. در بعضی مردان با فتق اینگوینال بدون علامت یا کم‌علامت، پیگیری می‌تواند گزینه‌ای باشد.
۳. آیا ورزش می‌تواند فتق را درمان کند؟
خیر. ورزش نمی‌تواند نقص ایجادشده در دیواره شکم را ببندد. با این حال، فعالیت مناسب و کنترل وزن می‌تواند بخشی از مدیریت سلامت عمومی بیمار باشد.
۴. آیا بلند کردن جسم سنگین باعث فتق میشود؟
افزایش ناگهانی فشار داخل شکم می‌تواند یک ضعف زمینه‌ای را آشکار یا علائم فتق را بیشتر کند، اما معمولاً تنها علت ایجاد فتق نیست.
۵. آیا همه فتق‌ها باید عمل شوند؟
خیر. تصمیم به جراحی به نوع فتق، علائم، اندازه، قابل‌برگشت بودن، شرایط بیمار و خطر عوارض بستگی دارد.
۶. جراحی فتق باز بهتر است یا لاپاراسکوپی؟
هیچ پاسخ واحدی وجود ندارد. هر دو روش جایگاه خود را دارند و انتخاب باید بر اساس نوع فتق، سابقه جراحی و شرایط بیمار انجام شود.
۷. آیا فتق دوطرفه را می‌توان هم‌زمان عمل کرد؟
در بسیاری از بیماران مناسب، امکان ترمیم دوطرفه وجود دارد. انتخاب روش و زمان جراحی باید توسط جراح تعیین شود.
۸. آیا برای جراحی فتق حتماً مش لازم است؟
خیر. اما در بسیاری از فتق‌های بزرگسالان، استفاده از مش روشی رایج است و می‌تواند خطر عود را کاهش دهد. تصمیم نهایی به نوع و اندازه فتق و شرایط بیمار بستگی دارد.
۹. آیا مش فتق داخل بدن باقی می‌ماند؟
بسیاری از مش‌های مورد استفاده برای ماندن طولانی‌مدت طراحی شده‌اند. نوع مش و محل قرارگیری آن بر اساس نوع فتق و روش ترمیم انتخاب میشود.
۱۰. آیا جراحی فتق با بیهوشی انجام میشود؟
جراحی لاپاراسکوپی معمولاً با بیهوشی عمومی انجام میشود. در برخی جراحی‌های باز، بسته به نوع عمل و شرایط بیمار، گزینه‌های بیهوشی دیگری نیز ممکن است وجود داشته باشد.
۱۱. فتق گیر افتاده با فتق مختنق چه فرقی دارد؟
در فتق گیر افتاده، محتویات فتق دیگر به داخل شکم برنمی‌گردد. اگر خون‌رسانی به محتویات نیز مختل شود، فتق مختنق ایجاد شده است که یک وضعیت اورژانسی محسوب میشود.
۱۲. آیا کمربند فتق می‌تواند سوراخ فتق را ببندد؟
خیر. فتق‌بند ممکن است موقتاً احساس حمایت ایجاد کند، اما نقص دیواره را ترمیم نمی‌کند و نباید جای ارزیابی جراح را بگیرد.
۱۳. فتق نافی در بزرگسالان خطرناک است؟
بسیاری از فتق‌های نافی بدون عارضه هستند، اما در صورت گیر افتادن یا اختلال خون‌رسانی می‌توانند خطرناک شوند. درد شدید، استفراغ، تغییر رنگ و غیرقابل‌برگشت شدن برجستگی علائم هشدار هستند.
۱۴. فتق هیاتال همان فتق کشاله ران است؟
خیر. فتق هیاتال مربوط به عبور بخشی از معده از دیافراگم است و بیشتر با رفلاکس و علائم گوارشی دیده میشود؛ فتق کشاله ران مربوط به دیواره پایین شکم و ناحیه کشاله ران است.
۱۵. آیا فتق می‌تواند باعث انسداد روده شود؟
بله. اگر بخشی از روده داخل فتق گیر بیفتد، ممکن است مسیر عبور روده مسدود شود. درد شکم، نفخ، تهوع، استفراغ و قطع دفع گاز یا مدفوع از علائم هشدار هستند.
۱۶. بعد از جراحی فتق چه زمانی می‌توانم سر کار برگردم؟
زمان بازگشت به کار به نوع جراحی و شغل بستگی دارد. کارهای سبک معمولاً زودتر از کارهای سنگین قابل انجام هستند و زمان دقیق باید توسط جراح مشخص شود.
۱۷. آیا بعد از عمل فتق دوباره فتق ایجاد میشود؟
بله، عود ممکن است رخ دهد، هرچند هدف جراحی کاهش این احتمال است. نوع فتق، تکنیک جراحی، وضعیت بافت، چاقی، دخانیات و عفونت زخم می‌توانند بر خطر عود اثر بگذارند.
۱۸. آیا جراحی فتق لاپاراسکوپی درد کمتری دارد؟
در برخی بیماران، روش کم‌تهاجمی می‌تواند با درد پس از عمل کمتر و بازگشت سریع‌تر به فعالیت همراه باشد، اما نتیجه به نوع فتق و شرایط فردی بستگی دارد.
۱۹. اگر برجستگی فتق دیگر به داخل برنگردد، چه کار کنم؟
اگر این تغییر ناگهانی باشد، به‌خصوص همراه با درد، تهوع، استفراغ یا تغییر رنگ پوست، باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود؛ زیرا ممکن است فتق گیر افتاده یا مختنق باشد.
۲۰. برای انتخاب روش مناسب جراحی فتق چه چیزی تعیین‌کننده است؟
محل و اندازه فتق، نوع فتق، یک‌طرفه یا دوطرفه بودن، سابقه جراحی، وضعیت عمومی بیمار، شرایط بیهوشی و تجربه جراح از عوامل اصلی در انتخاب روش هستند.
جمع‌بندی
فتق به معنی بیرون‌زدگی چربی، پرده صفاق یا بخشی از یک عضو از یک ناحیه ضعیف یا شکاف در بافت نگهدارنده است. فتق‌های کشاله ران، فمورال، نافی، اپی‌گاستریک، برشی، شکمی و پارااستومال از مهم‌ترین فتق‌های مرتبط با جراحی عمومی هستند. فتق هیاتال و فتق‌های دیافراگمی نیز گروه دیگری از فتق‌ها هستند که مسیر و علائم متفاوتی دارند.
جراحی فتق در بسیاری از فتق‌های علامت‌دار یا دارای خطر عارضه، درمان اصلی است. جراحی می‌تواند به روش باز یا کم‌تهاجمی مانند لاپاراسکوپی انجام شود و در بسیاری از موارد استفاده از مش برای تقویت دیواره مطرح است. با این حال، یک روش ثابت برای همه بیماران وجود ندارد.
اگر برجستگی شما دردناک شده، بزرگ‌تر شده، دیگر به داخل برنمی‌گردد یا با تهوع، استفراغ، نفخ، تب، تغییر رنگ پوست یا قطع دفع گاز و مدفوع همراه است، مراجعه فوری اهمیت دارد. تشخیص به‌موقع می‌تواند از تبدیل یک فتق قابل‌برنامه‌ریزی به یک وضعیت اورژانسی جلوگیری کند.
این مقاله برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین معاینه و تصمیم‌گیری پزشکی نیست. انتخاب روش درمان باید پس از ارزیابی نوع فتق و شرایط اختصاصی هر بیمار انجام شود.
منابع علمی و مطالب مورد استفاده
- مقاله فعلی سایت: «فتق چیست؟ همه آنچه که باید در مورد جراحی فتق بدانید»
- مقاله دوم فعلی سایت: «ااااا»
- راهنمای بین‌المللی به‌روزشده درمان فتق کشاله ران در بزرگسالان، ۲۰۲۳
- راهنمای درمان فتق‌های اولیه ناف و اپی‌گاستریک بدون عارضه، ۲۰۲۳
- راهنمای مؤسسه ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی درباره فتق کشاله ران
- راهنمای کلینیک کلیولند درباره فتق مختنق و علائم اورژانسی آن
- راهنمای NHS درباره ترمیم فتق کشاله ران
- مرور علمی درباره فتق تخمدان در کانال اینگوینال
